Mój beskidzki świat drewnianych cerkwi

100_0675 100_0674

Beskidzki świat drewnianych cerkwi to coś magicznego i hermetycznego. Wtopione w krajobraz stare świątynie, stoją tu od wieków, pisząc każda swoją własną historię. Niektóre z nich przetrwały, inne zostały rozebrane, spalone, bądź też okradzione z bezcennych ikon. Stanowią dziś niepodważalną wartość zabytkową, zastanawiając jednocześnie przypadkowego niewtajemniczonego turystę, w jakim świecie się znalazł, i skąd się wzięły te niesamowite budowle?

Historia Łemkowszczyzny jest długa i zawiła, nie do końca też poznana. Wiadomo jednak że od XIV w. na terenach Beskidu Niskiego pojawiać się zaczęły pierwsze migracje wołoskie. Wołosi – pasterski lud przybyły z Bałkanów, zmieszał się z czasem z ludnością ruską, tworząc specyficzną nację, nazwaną w późniejszych czasach Łemkami. Lud wołoski zanim dotarł na ziemie Beskidu Niskiego, przez długi czas wędrował po łuku Karpat wraz ze swymi stadami. Przede wszystkim wspólna religia połączyła Wołochów z ludami ruskimi, religia prawosławna, która była fundamentalna dla rozwoju budownictwa drewnianych cerkwi na tych terenach. Wiek XVII przyniósł istotne zmiany dla ludności łemkowskiej. Otóż podpisana została unia brzeska, na mocy której, Cerkiew prawosławna przekształciła się w Cerkiew greckokatolicką. Lata 1926 – 1934, przyniosły kolejne zmiany. Ogromna część Łemków powróciła do wiary swych przodków czyli prawosławia. Początek tym przemianom, dała tak zwana schizma tylawska, a głównym powodem powrotu do dawnej wiary, była niechęć Łemków do duchownych greckokatolickich, kładących nacisk na ukrainizację społeczeństwa łemkowskiego. Sytuacja ta doprowadziła do tego że prawosławni musieli wybudować nowe świątynie. Do dziś w kilku miejscowościach zauważyć możemy  świątynie greckokatolicką jak i prawosławną, stojące obok siebie, np. w Bartnem czy też w Bodakach. Przyjrzyjmy się zatem kilku wybranym prze ze mnie świątyniom, pięknie wkomponowanym w górski krajobraz beskidzkich wsi.

DSC00570 DSC00572

Jesteśmy w Czarnej, wsi leżącej w zachodniej części Beskidu Niskiego. Odnaleźliśmy tu przepiękną, drewnianą świątynie – dawną cerkiew greckokatolicką, a dziś kościół katolicki. Stoi na wzniesieniu za potokiem. Szczególnie chciałbym polecić ją zainteresowanym, gdyż niestety odwiedzana jest bardzo rzadko, ze względu chyba na to że stoi na uboczu szlaków turystycznych. Dojechać można do niej od strony Uścia Gorlickiego lub od Śnietnicy.

CIMG2899 CIMG2900

Całkiem niedaleko od Czarnej, między Uściem Gorlickim a Wysową, rozłożyła się wieś Hańczowa. Wizytówką tej wsi jest wspaniała cerkiew ukryta wśród starych drzew, niedaleko rzeki Ropy. Obecnie cerkiew jest po kapitalnym remoncie. Zdjęcia powyżej pochodzą sprzed kilku lat.

Podążając od Hańczowej w kierunku południowym, znaleźliśmy się w Wysowej, spokojnym uzdrowisku, słynącym z wysokiej wartości wód mineralnych. Inną dumą tej oazy spokoju jest cerkiew pod wezwaniem św. Michała Archanioła, która pochwalić się może późnobarokowym ikonostasem, z pełnym kompletem ikon.

DSC02167 CIMG2078

Cofniemy się teraz do Uścia Gorlickiego. Tutejsza cerkiew św. Paraskewy, powstała w 1786 roku, usadowiła się w samym centrum wsi, na małym wzniesieniu. Okolona ładnym murem posiada osiemnastowieczny ikonostas oraz polichromię wykonaną po 1938 roku.

DSC02342 Zdjęcie0351

Prawdopodobnie najpiękniejsza cerkiew Beskidu Niskiego znajduje się w Kwiatoniu, wsi położonej kilka kilometrów od Uścia Gorlickiego. została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 2013 roku. Jest klasycznym przykładem łemkowskiej cerkwi typu północno – zachodniego. Obecnie użytkowana przez katolików.

DSC03333 DSC03332

Niedaleko Kwiatonia odnaleźliśmy małą osadę o nazwie Skwirtne. Znajduje się tutaj niewielka świątynia – Cerkiew św. św. Kosmy i Damiana. Również obecnie użytkowana przez katolików.

 CIMG2777

Wołowiec. Ukryta w śród drzew na pagórku, drewniana cerkiew, jawi się bardzo tajemniczo. Cerkiew pod wezwaniem Opieki Matki Bożej jest prawosławną cerkwią, która należy do parafii w niedalekim Bartnem. Powstała w osiemnastym wieku, jest obecnie użytkowana przez miejscowych Łemków, którzy  wysiedleni w ramach akcji „Wisła” szczęśliwie powrócili w te strony. Cudem uniknęła zagłady, gdyż w czasie nieobecności prawowitych właścicieli, została wyznaczona przez miejscowy PGR na owczarnię. Powroty Łemków sprawiły, że zostało zwrócone to co bezprawnie sobie przywłaszczono. Bardzo lubię tę świątynię, za jej położenie, historię i ludzi ją użytkujących.

Przeniesiemy się teraz trochę bardziej na wschód, gdzie w otoczeniu Magurskiego Parku Narodowego, leży dawna łemkowska wieś Krempna. Znajduje się tu świątynia będąca dawną cerkwią św. św. Kosmy i Damiana, w dzisiejszych czasach zamienioną na kościół pw. św. Maksymiliana Kolbe. Wewnątrz znajduje się zabytkowy ikonostas z 1835 roku. Gdy przyjrzymy się budowli bliżej, dostrzeżemy pewne pochylenie do środka babińca oraz prezbiterium.

100_0709 100_0723

Stosunkowo niedaleko Krempnej, znajduje się łemkowska wieś Olchowiec, w której stoi malutka świątynia, wciąż użytkowana przez miejscowych Łemków. Cerkiew Przeniesienia Relikwii św. Mikołaja z Myr Licejskich do Bari – tak brzmi pełna nazwa budowli która powstała tu w 1934 roku.

Beskidzki świat drewnianych cerkwi jest o wiele większy niż ten który przedstawiłem.

Mimo że ukazałem tu cerkwie szczególnie przeze mnie lubiane, to zdaję sobie sprawę że tak naprawdę każda z nich jest godna uwagi, każda też zasługuje w moim mniemaniu na uznanie w oczach UNESCO, podobnie jak ta w Kwiatoniu. Dodać muszę, że na terenie Beskidu Niskiego znajdziemy jeszcze dwie świątynie docenione przez tą organizację. Znajdują się one w Brunarach Wyżnych oraz w Owczarach. Zapraszam Cię drogi turysto do poznawania uroków Beskidu Niskiego. Skorzystać możesz tutaj z wyznaczonego Szlaku Architektury Drewnianej, który z pewnością dostarczy Ci wielu emocji.

Tekst i zdjęcia: Tomasz Gołkowski

Jeśli lubisz tematykę Beskidu Niskiego, spodobał Ci się wpis, kliknij Tutaj – znajdziesz tam więcej artykułów dotyczących tych gór. Zapraszam serdecznie

Share Button

Comments

comments

Tomasz

Tomasz, autor bloga, pochodzący z Podkarpacia miłośnik gór oraz dzikiej przyrody. Naładowany pozytywną energią, trochę szalony, niepokorny globtroter. Interesuje się historią, kulturą i etnografią Karpat. Zwolennik każdej formy turystyki i czynnego wypoczynku, promotor miasta Przemyśl jak i całego Pogórza Przemyskiego. Zaprasza do odwiedzenia swojego bloga, debaty oraz współpracy. Zachęca również do wspólnych organizacji wypraw górskich i wzajemnego dzielenia się wiedzą na tematy związane z turystyką.
Pozdrowienia dla wszystkich ludzi gór a także odwiedzających mojego bloga :)

Może Ci się również spodoba

17 komentarzy

  1. Duśka napisał(a):

    I właśnie z powodu tych przepięknych perełeczek, kryjących się wśród zielonych pagórków, warto się ruszyć z przysłowiowej kanapy. Choć cerkwie to nie moja świątynia, zawsze podziwiam i wystrój i nastrój, jaki w nich panuje. Dziękuję, że znów pokazałeś mi kawałek historii i kultury Łemków.
    Pozdrawiam serdecznie 🙂
    Duśka ostatnio opublikował…Turcja cz. I – AlanyaMy Profile

  2. Riannon napisał(a):

    Jestem Dolnoślązaczką i z przykrością stwierdzam, że nic nie wiem na temat historii, ludzi i zjawisk oraz minionej kultury na terenie, który opisujesz. Los zdecydował, że wkrótce przeprowadzam się w okolice Beskidu Wyspowego. Jestem pewna, że często będę odwiedzać miejsca, o których tu wspominasz, bo uwielbiam turystykę pieszą. Zanim to jednak nastąpi, zamierzam przeczytać Twojego bloga od A do Z, żeby mieć jakieś pojęcie o terenie graniczącym z moim nowym miejscem zamieszkania. Pozdrawiam serdecznie.
    Riannon ostatnio opublikował…Władysław Jenkner, sylwetka twórcy Dworu Feillów.My Profile

  3. Hemli napisał(a):

    Piękna kolekcja. Prawdziwe perełki w sercu Beskidów 🙂
    Hemli ostatnio opublikował…O Beskidzkiej jesieni…My Profile

  4. Nelly napisał(a):

    Kilka lat temu byłam w tamtych stronach i z zachwytem patrzyłam na ukryte wśród drzew cerkiewki. Lubie ich klimat- ten zapach, ten mrok, tę tajemniczość. I znów dzieki Tobie postanowiłam tam wiosną , albo latem pojechać. Dzięki!!! Powodzenia!!

  5. Iza napisał(a):

    Piękne te cerkwie. Świetnie się czyta Twoje posty, czuć, że jesteś wielkim pasjonatem. Zachęcam do powiększania fotograficznej kolekcji, kiedyś mógłbyś stworzyć z niej np całkiem interesującą wystawę 😉 Pozdrawiam serdecznie Tomku 🙂
    Iza ostatnio opublikował…Na przedwiośniuMy Profile

  6. Mazena napisał(a):

    Dziękuję, że do mnie zajrzałeś. Lubie cerkwie, piękne zdjęcia, na drugim blogu pokazywałam Cerkiew w Warszawie na Pradze. Ale te drewniane, są inne, jakby prawdziwsze i cudowne!

  7. Jacek Pastuszko napisał(a):

    Tomku,
    Piękne są te drewniane cerkwie. Szkoda, że wiele z nich nie przetrwało do dzisiejszych czasów.
    Nie wiem dlaczego ale kiedyś cerkwie kojarzyły mi się jedynie z Bieszczadami.
    Warto tu przyjeżdżać i podziwiać te perły drewnianej architektury. Dobrze, że jest ktoś kto je opisuje i pokazuje na zdjęciach.
    Dziękuję i pozdrawiam,
    Jacek Pastuszko ostatnio opublikował…Krzemionki OpatowskieMy Profile

  8. To prawda cerkiew w Kwiatoniu bije na głowę wszystkie inne cerkwie byłem tam na rajdzie przewodnickim w 2011 baza noclegowa była w Wysowej.Szkoda że nie ma zdjęcia ikonostasu cerkwi kwiatonskiej wolno fotografować ale bez użycia lampy.p jacekozdrawiam

  9. Julia napisał(a):

    Religia prawosławna ma w sobie coś jakby magicznego… jest Polakom odrobinę bliższa kulturowo od innych religii i przez to bardziej zrozumiała jednak przez swój tradycjonalizm i pewien mistycyzm roztacza lunę tajemniczości. Chętnie zobaczyłabym te cerkwie ze zdjęć jednak, chciałabym je zobaczyć od środka- czy one są w ciągu dnia otwarte i można je zwiedzić? wiem że słowo „zwiedzać” niezbyt komponuje się ze słowem „świątynia” albo „religia” jednak interesuje się architektura i sztuką- to pozwala mi poznać lepiej daną kulturę i religię. Nie chciałabym jednak nikogo urazić no i oczywiście chciałabym dowiedzieć się jak najwięcej. Czy nie wie Pan przypadkiem czy na miejscu ktoś mógłby mnie oprowadzić, poopowiadać?
    Julia ostatnio opublikował…SkillMy Profile

    • Tomasz napisał(a):

      Witam
      Jeszcze parę lat temu świątynie stały przeważnie zamknięte i ciężko było poznać je od środka, choć zdarzyło mi się kilka razy. Obecnie coraz częściej możemy trafić na otwartą cerkiew oraz osobę która opowie nam o historii świątyni.
      Pozdrawiam serdecznie i zapraszam częściej
      Tomasz ostatnio opublikował…Pietrosul w Górach RodniańskichMy Profile

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

CommentLuv badge